İran heyeti Araghchi ABD ile temasları "olumlu adım" olarak nitelendirirken Doha'ya gidiyor

DOHA — Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Al Jazeera'ye cumartesi günü yaptığı açıklamada, İran heyetinin istişareler için Doha'ya gittiğini söyledi. Yardımcılarından birinin de Katar'da bulunduğunu belirten Arakçi, bunun Katarlı arabuluculların Tahran'ı ziyaret etmesinden bir gün sonra gerçekleştiğini ifade etti.

Arakçi, ABD'nin diyalog başlatma yönündeki son girişimini "olumlu bir adım" olarak nitelendirdi. Ancak İran'ın şu aşamada ABD yetkilileriyle görüşme planı bulunmadığını söyledi. Al Jazeera'nin haberine göre, iki ülke sekiz aydır savaş halinde.

Arakçi'nin açıklamaları

Arakçi, İranlı yetkililerin ABD Başkan Yardımcısı JD Vance'in mektubunu üst düzey toplantılarda incelediğini söyledi. Tahran'ın ayrıca Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması için koşullarını ortaya koyduğunu belirtti. Arakçi'ye göre boğazın yeniden açılması, Washington ile yeniden başlayacak müzakerelerin önünü açacak.

"Amerikan tarafının diyaloğun ve genel olarak karşılıklı anlayışın önünü açma girişimi olumlu bir adımdır" dedi Arakçi, Al Jazeera'ye.

Ancak bir uyarıda bulundu: "Washington'ın bu mektubu göndermekteki amacı huzursuzluk yaratmaksa, bu, daha önceki hatalarına eklenecek bir hata olur."

Arakçi, İranlı ve ABD'li yetkililer arasında yakında görüşme yapılacağına dair haberleri reddetti. "Bu konuda dolaşan şeyler yalnızca medya spekülasyonudur" dedi. İran'ın "şu aşamada Amerikalılarla görüşmeye ihtiyaç görmediğini" ekleyen Arakçi, arabulucuların Tahran'ın koşulları üzerine istişarelerini sürdürdüğünü söyledi.

Arakçi, ABD ile doğrudan ya da dolaylı görüşmelere katılıp katılmayacaklarının bu koşulların yerine getirilmesine bağlı olduğunu belirtti. Katarlı ve Pakistanlı arabuluculların bu koşullar üzerine istişarelerde bulunduğunu söyledi.

Nükleer konuda ise Arakçi, arabuluculların İran'ın "ikinci aşama kapsamında" incelediği öneriler sunduğunu belirtti. Al Jazeera'nin haberine göre, bu önerilerin ayrıntılarını vermedi.

Hürmüz Boğazı önerisi

Arakçi, Katarlı arabuluculanla yapılan görüşmelerin, İran'ın Hürmüz Boğazı'nı yeniden açma önerisinin uygulanması için gereken süreyi kısalttığını söyledi. Ona göre Katar tarafı beş günlük bir uygulama süresi önermişti. Arakçi, tarafların şu aşamada süreyi iki güne indiren bir öneri üzerinde uzlaştığını belirtti.

Arakçi, İran'ın birkaç koşulunu sıraladı. Bunlar arasında, Islamabad mutabakat muhtırasının ardından uygulanan yaptırımların kaldırılması ve bölgedeki ABD güçlerinin azaltılması yer alıyor. İran ayrıca petrol muafiyetlerinin yeniden tanınmasını ve Katar'da tutulanlar dahil olmak üzere dondurulmuş tüm fonlarının serbest bırakılmasını istiyor, dedi.

Arakçi'ye göre İran, Umman ile görüştüğü ve boğazdaki deniz ticaret rotalarının tanınmasını, diğer rotaların ise kapatılmasını da talep ediyor.

Arakçi ayrıca İran'a yönelik bir saldırının dışlanmadığını söyledi. Al Jazeera'nin röportajın özetine göre Arakçi, İran'ın tüm senaryolara hazır olduğunu belirtti. Bu haber için elde edilen metin, açıklamanın tamamı gelmeden kesildi.

Analistler ve muhabirler

Lund Üniversitesi Tarih ve İnsan Hakları Çalışmaları Bölümü'nden İran uzmanı ve araştırmacı Rouzbeh Parsi, cuma günü Tahran'daki görüşmeleri değerlendirdi. Parsi, Al Jazeera'ye yaptığı açıklamada, herhangi bir ilerlemenin büyük olasılıkla "en asgari güveni tesis etmek için gereken ilk adımların sıralanması üzerine" olacağını, bu olmadan daha cesur adımların mümkün olmadığını söyledi.

Tahran'dan haber veren Al Jazeera muhabiri Resul Serdar Atas, İran'ın tutumunda "dikkate değer bir esneklik bulunmadığını" belirtti. Atas, müzakereler sürerken Tahran'ın aynı talepleri tekrarladığını söyledi. Ayrıca ABD'nin İran'ın boğazı yeniden açmasını istediğini, iki tarafın da taleplerinin yalnızca kağıt üzerinde değil, sahada karşılanmasını istediğini ekledi.

Sosyal medya haberleri

Al Jazeera'nin Arapça haber kanalları cumartesi günü Telegram'daki paylaşımlarında temel noktalara yer verdi. Al Jazeera Arapça kanalı bir paylaşımında, Arakçi'nin yayın kuruluşuna İran heyetinin Doha'ya gittiğini ve yardımcısının istişareleri sürdürmek için Katar'da bulunduğunu söylediğini bildirdi. Al Jazeera Mubasher kanalı ise başka bir paylaşımında, Arakçi'nin İran'ın Vance mektubunu dikkatle incelediğini söylediğini aktardı. Kanal, Arakçi'nin ABD'nin diyaloğu genişletme girişimini olumlu bir adım olarak nitelendirdiğini de belirtti. Bu paylaşımlar Al Jazeera'nin İngilizce haberindeki açıklamalarla örtüşüyor.

Doğrulanmayan noktalar

Kaynaklar, İran heyetinin üyelerinin adlarını vermiyor ve heyetin Doha'da ne kadar kalacağını belirtmiyor. Vance mektubunun içeriğini de aktarmıyorlar. Haberler, ABD'nin iki günlük uygulama önerisini kabul edip etmediğini ya da bu öneriye yanıt verip vermediğini belirtmiyor. Washington'ın Arakçi'nin açıklamalarına yorum yapıp yapmadığını da bildirmiyorlar. Müzakerelerin ayrıntıları için temel kaynak Arakçi'nin açıklamaları olup, ABD veya Katar yetkililerinden hiçbir alıntı yer almıyor.

Arka plan

Atas, ABD ile İran'ın haziran ayında bir mutabakat muhtırası imzaladığını söyledi. Bu muhtıra kapsamında Washington petrol muafiyetlerini garanti etmiş ve İran'ın petrol ihracatına başka kısıtlama getirmeyeceğini taahhüt etmişti. Atas'a göre muhtıra aylar sonra çöktü ve ABD tüm muafiyetleri iptal etti.

Atas'a göre İran, Katar'da tutulan 6 milyar dolar dahil dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılmasını talep etmeye devam ediyor. Ayrıca yaptırımların kaldırılmasını istiyor. Atas, bunların enerji ve nükleer sektörlere yönelik önlemleri ile muhtıranın çökmesinden sonra uygulanan yaptırımları kapsadığını, bunların İran ekonomisi üzerinde ağır bir baskı oluşturduğunu söyledi.

Al Jazeera'ye göre Katarlı arabulucular cuma günü, ABD-İran ateşkesinin yeniden canlandırılmasını müzakere etmek amacıyla Tahran'daydı.